The 1st National Scientific and Artistic Conference "Beteen Idea and Matter. Noskowski and his successors – a legacy in the context of the times".

Celem inicjowanego przez Filię Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Białymstoku cyklu konferencji jest połączenie obszaru idei – obejmującego zarówno teorię, kompozycję, analizę literatury muzycznej, jak również kwestie tożsamości kulturowej – z obszarem materii, czyli szeroko pojętą praktyką wykonawczą, techniką gry, metodyką pracy z zespołami muzycznymi, pedagogiką muzyczną, a także instytucjonalnymi i społecznymi uwarunkowaniami sztuki.

Symbolicznym ucieleśnieniem tej relacji jest postać bohatera pierwszej edycji niniejszej Konferencji – Zygmunta Noskowskiego (1846-1909), realizowanej w 180. rocznicę jego urodzin. Tytułowe napięcie między „ideą” a „materią” odzwierciedla każdy obszar działalności tego wybitnego kompozytora, pedagoga i organizatora życia muzycznego. Po latach sukcesów w Berlinie i Konstancji, gdzie jego talent kompozytorski i dyrygencki zyskał uznanie samego Ferenca Liszta oraz księcia Fryderyka I Badeńskiego, Noskowski podjął odważną decyzję o powrocie swej rodziny do Warszawy. Tu, w realiach zaboru rosyjskiego, jego idee – chęć rozbudzania wśród polskich odbiorców zamiłowania do wysokiej kultury muzycznej, odbudowania chórów i orkiestr, stworzenia regularnego życia koncertowego – zderzały się z oporną materią rzeczywistości.

Zygmunt Noskowski niemal w każdej przestrzeni swej działalności napotykał na finansowe i instytucjonalne ograniczenia, carską cenzurę, kryzysy organizacyjne oraz rozbicie środowiska. Mimo licznych trudności stale zabiegał
o profesjonalizację warszawskiej sceny muzycznej oraz umacnianie fundamentów polskiego szkolnictwa artystycznego. Działalność pedagogiczna Noskowskiego opierała się na kształtowaniu solidnych podstaw rzemiosła muzycznego, co stanowiło punkt wyjścia do formowania się estetycznej autonomii jego uczniów. To właśnie z jego szkoły wyszli twórcy, którzy zdefiniowali polski modernizm i muzykę XX wieku (m.in. Mieczysław Karłowicz, Grzegorz Fitelberg, Ludomir Różycki, Karol Szymanowski).

Pragniemy, aby postać Noskowskiego stała się punktem wyjścia do dyskusji nad tym, jak w XIX i XX wieku polscy twórcy przekształcali narodowe i artystyczne idee w muzyczną materię, budując zarówno dorobek kultury polskiej, jak i podstawy funkcjonujących do dziś polskich instytucji kultury i nauki. Podejmując refleksję nad epoką Zygmunta Noskowskiego oraz jego następców, dostrzegamy w niej odbicie dylematów twórców współczesnej kultury polskiej. Zachęcamy do tego, aby analiza sukcesów i kryzysów tamtych pokoleń stała się inspiracją do dyskusji o roli relacji mistrz-uczeń w dobie upadku autorytetów, o kondycji współczesnego szkolnictwa artystycznego oraz strategii przetrwania wysokiej sztuki w dynamicznie zmieniającym się świecie rządzonym przez prawo rynku, technologię i biurokrację.

Do czynnego udziału w Konferencji zapraszamy muzykologów, kompozytorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów oraz historyków kultury. Sesjom naukowym towarzyszyć będą koncerty prezentujące bogactwo literatury muzycznej omawianego okresu w wykonaniu zaproszonych artystów oraz pedagogów i studentów UMFC – Filii w Białymstoku.

Proponowane obszary tematyczne:

•   Muzyczne korzenie Zygmunta Noskowskiego
Wpływ polskich i europejskich twórców i pedagogów na ukształtowanie wszechstronnego warsztatu Noskowskiego; fenomen dojrzewania muzycznego Noskowskiego w oderwaniu od spuścizny chopinowskiej; rola nurtu narodowego oraz polskiego folkloru w twórczości Noskowskiego i jego następców – przywilej, obowiązek czy balast tradycji?

•   Edukacja muzyczna i relacja mistrz-uczeń
Dialog estetyczny w muzyce polskiej od Moniuszki do współczesności: rola Noskowskiego jako wybitnego pedagoga i kontynuatora tradycji swoich mistrzów; fenomen klasy kompozytorskiej Noskowskiego – fundament warsztatu kompozytorskiego a rozbudzanie tożsamości i autonomii artystycznej przyszłych pokoleń kompozytorów polskich, w tym m.in. Antoniego Rutkowskiego, Henryka Melcera-Szczawińskiego, Mieczysława Karłowicza, Grzegorza Fitelberga, Wacława Lachmana, Ludomira Michała Rogowskiego, Karola Szymanowskiego, Ludomira Różyckiego, Apolinarego Szeluty, Piotra Rytla oraz Witolda Friemanna; ciągłość, negacja tradycji i wpływy europejskie jako czynniki rozwoju muzyki polskiej.

•   Ewolucja języka i formy muzycznej na przełomie XIX i XX wieku
Wszechstronność stylistyczna twórczości Zygmunta Noskowskiego na tle dokonań jego nauczycieli oraz wychowanków; twórczość kompozytorów Młodej Polski jako proces świadomego przekraczania estetycznych granic późnego romantyzmu; poszukiwanie nowych form ekspresji i nowoczesnych środków wyrazu.

•   Problematyka wykonawcza i interpretacyjna dzieła muzycznego
Interpretacja jako proces materializacji idei kompozytorskich; droga od partytury do brzmienia w literaturze instrumentalnej, wokalnej i chóralnej XIX i XX wieku; dawna a współczesna stylistyka wykonawcza utworów Noskowskiego i jego kontynuatorów (pomiędzy brzmieniem historycznym a oczekiwaniami współczesnego odbiorcy – kompromis czy autonomia estetyczna?).

•   Instytucjonalne i społeczne uwarunkowania kultury muzycznej
Działalność kompozytorska, dyrygencka i animatorska w realiach zaboru rosyjskiego; walka o niezależność i profesjonalizację polskiego życia muzycznego; warszawskie instytucje muzyczne czasów Noskowskiego (Warszawskie Towarzystwo Muzyczne, Instytut Muzyczny, Teatr Wielki, Filharmonia Warszawska) w ujęciu historycznym oraz ich rola w kształtowaniu tożsamości kulturowej stolicy.

•   Współczesna kultura polska „między ideą a materią”
Aktualność dziewiętnastowiecznych dylematów w XXI wieku; autonomia artystyczna w zderzeniu z rynkiem, technologią i biurokracją grantową; kondycja współczesnego szkolnictwa artystycznego i status autorytetu; strategie przetrwania i rozwoju kultury wysokiej w dobie komercjalizacji sztuki, sztucznej inteligencji i zaniku oddolnych form muzykowania amatorskiego oraz więzi wspólnotowych. Proponowane zakresy tematyczne mogą zostać poszerzone przez prelegentów o nowe obszary w powiązaniu z tytułem tegorocznej edycji Konferencji.